Pınar Dağ öncülüğünde 2015 yılının son ayında
kurulan Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Derneği (AVVG) yeni projeler üretmeye
devam ediyor. Dernek verdiği eğitimler ile geleceğin veri gazetecilerini
yetiştirmeyi hedeflerken önümüzdeki yıldan itibaren veri gazetecisi olmak
isteyen öğrencilere burs imkanı sağlayacak.
Pınar
Dağ, 2013 yılından beri Kadir Has Üniversitesi’nde veri gazeteciliği üzerine
ders veriyor. Ayrıca Dağ Medya haber sitesinin ve AVVG’nin de kurucu üyesi olan
Dağ, Türkiye’deki veri gazeteciliği projelerinin birçoğuna önderlik ediyor.
Türkiye’de şeffaf demokrasi olgusunu geliştirmek
ve veri okuryazarlığını artırmak için AVVG’yi kurduklarını söyleyen Dağ,
derneğin üyeleri arasında akademisyenler, sivil toplum kuruluşları üyeleri ve gazetecilerin
çoğunlukta olduğunu söylüyor. Veri güdümlü projeler için 600 başvuru
aldıklarını belirten Dağ, 400 kişinin eğitimlere kabul edildiğini ve sonrasında
26 veri güdümlü projenin ortaya çıktığını açıkladı. Dağ’ın ifadesine göre veri
gazeteciliği eğitimleri genel olarak beş önemli başlık içeriyor. Bu başlıklar;
verinin tanımı, veri gazeteciliği, veri analizi, veri görselleştirme ve veri
hikayeleştirme olarak sıralanıyor.
 |
| Pınar Dağ, "Veri gazeteciliği, araştırmacı gazeteciliktir" dedi. |
Mevzuat Yetersiz
Dağ, Türkiye’nin bilgi itoplumuna dönüşümünün
bitmediğini söyleyerek Türkiye’nin henüz kurumlarıyla veriyi depolayıp
paylaşma adına bir mevzuat geliştirmediğini açıkladı: “Türkiye’de veri
sıkıntısı yok ama veriyi açma ve veriden değer yaratma adına veriyi kullanan
kitle az. Devlet sistematik bir şekilde veriyi açmaya kalkarsa sorunlar ortadan
kalkar’’ diye devam etti. Dağ sorunu özetlerken, “Şeffaf toplum olabilmemiz
için halkın bu şeffaflığı talep etmesi gerekiyor’’ dedi. Dağ, akademi, sivil
toplum kuruluşları ve devletin birlikte hareket etmesinin gerekli olduğunu belirtti.
Türkiye’de yeterli sayıda veri gazeteciliği
bilen eğitimci yok
Dağ, Türkiye’de veri gazeteciliği üzerine
akademisyen ve bağımsız uzmanların yetersiz olduğunun altını çizdi. Veri
okumayı bilmeyen akademisyenlerin bu eğitimi veremeyeceğini belirten Dağ,
‘’Veri okuryazarı veriyi nerede bulacağını bilen, veriyi analiz edebilen ve
sonrasında veriden değer yaratabilen kişidir’’ dedi. Dağ veri gazeteciliğinin
üniversitelerdeki müfredata çeşitli yollardan girebilse de üniversitelerde bir
dönem boyunca veri gazeteciliği dersi verilmediğinin altını çizdi. Dağ,
Harvard, Stanford, Londra Şehir Üniversitesi ve Hollanda’da Tilburg
üniversitesinin veri gazeteciliği eğitimi verdiğini eklerken, “Veri
gazeteciliği teori ile yürüyecek bir şey değil. Öğrencinin de pratik yapması
lazım’’ dedi. Dağ, “İletişim fakültesine tekrardan istatistiğin dönmesi
gerekiyor’’ açıklamasını yaparken bunun verinin işlenmesi ve görselleştirilmesi
adına çok önemli olduğunu söyledi.
Veri gazeteciliği araştırmacı gazeteciliktir
Dağ, veri gazeteciliğinin klasik gazetecilik,
kitle kaynağı üzerinden gazetecilik, snapchat gazeteciliği gibi değişik haber
alma yöntemlerinden ayrılmaması gerektiğinin altını çizerken verinin bir kaynak
olarak haberciliğin bir parçası olduğunun altını çizdi. Dağ “İyi bir
araştırmacı gazeteci olmak için veri gazetecisi olmak gerekiyor. Veri
gazeteciliği araştırmacı gazeteciliğin üst tanımı. Çevrim içi araçlarla
araştırmacı gazetecilik hızlanıyor ve kaynak doğrulama daha güvenilir bir
şekilde oluyor. Veri gazeteciliğinde daha çok hüner gerekiyor ve bunun için
veri üzerindeki çalışmaların her safhası için ayrı bir araç var.”
Veri gazeteciliğinin en önemli kısmı veriyi
hikayeleştirme
Dağ, veri gazeteciliğinde araçlardan daha çok
veriyi haberleştirmenin önemli olduğunu vurguluyor: “Veriyi hikayeleştirirken
kamu yararı taşıyan iyi bir haber ve içerik üretmek gerekli. Birkaç farklı
kaynaktan veri toplarken veri gazetecilerinin şüpheci olması gerekiyor.”
Veri gazeteciliğinin uluslararası ağları
var
AVVG, Küresel Veri Okulu'nın (School of Data) Türkiye’deki bir partneri
olarak çalışmalarına devam ediyor. Dağ, gerek Dağ Medya bünyesindeki gerekse
dernek bünyesindeki çalışmalarında ulusal ve uluslararası fonlardan destek
alıyor. Yaptığı bir eğitim projesi için 25 bin sterlin miktarında destek
aldıklarını ifade eden Dağ, dernek çatısı altında 2017'de de yeni açık
veri alanında projeler üreteceklerini belirtiyor.
Veri gazeteciliğinde bağımsızlık önemli
AVVG’de yönetim kurulu üyesi olan Saadettin
Demirel; veri gazeteciliğinde bağımsız olmanın önemine dikkat çekerken, veri
gazetecilerinin kendi fonlarını oluşturmaları gerektiğini ve sivil toplum
kuruluşları ile dayanışma içinde bulunmak zorunda olduklarını söyledi. Kadir
Has Üniversitesi Halkla İlişkiler ve Yeni Medya bölümü mezunu olan Demirel fon
bulmak için ulusal ve uluslararası birçok sivil toplum kuruluşunun olduğunu
kaydetti.
 |
| Sadettin Demirel, "Veri gazeteciliğinde kişisel öğrenim esastır" dedi. |
“Veri gazeteciliğinde kişisel öğrenim esastır”
Demirel, en popüler çevrimiçi veri
aracının “ Google Trends” olduğunu söylerken, bu araçla güncel olaylarının
dinamiklerini analiz edebildiğini sözlerine ekliyor. Bununla birlikte
Demire, ilnternetteki açık derslerden ve Youtube’daki öğretici videolardan çok
şey öğrendiğini ekliyor: ‘’Kişisel öğrenim süreci veri gazeteciliğinde çok
önemli bir yer tutuyor. Bu işi yapmak isteyen insanlar, yeni projeleri ve
ilgili blogları takip edebilir.
Daha önce Twitter için bir şeffaflık raporu
hazırlayan Demirel, bu kapsamda 2014-2015 yılları arasında hangi
ülkelerin Twitter’da en çok içerik kaldırma talebinde bulunduğunu incelediğini
ifade ediyor. Demirel’in raporuna göre Türkiye birinci en çok içerik
kaldırma talebi ile birinci sırada yer alıyor. Türkiye’yi sırasıyla, Rusya,
Brezilya ve Fransa’nın takip ettiğini belirtti.
Veri Gazeteciliğinde halkın talebi önemli
Türkiye’de veri gazeteciliğine çok büyük bir
ihtiyaç duyulduğunun altını çizen Demirel, veri gazeteciliğinin gelişmesi için
okuyucu kitleden talep gelmesinin gerekli olduğuna inandığını söyledi: “Veri
gazeteciliği projelerinin sonuna yazılımcıların kullandığı ‘’GitHub’’ linkleri
ekleniyor. Bu sayede başkaları da kullanılan verilere ulaşabiliyor ve hatta
kendi projelerinde kullanabiliyor.”
Veri
gazeteciliği için İngilizce bilmek önemli
Veri gazeteciliği eğitimi alan ve Dağ Medya’da
staj yapan Arel Üniversitesi Gazetecilik bölümü son sınıf öğrencisi Hatice
Temiz, Türkiye’de kütüphanelerin durumu ve trans birey cinayetleri üzerine veri
güdümlü haber projeleri üretiyor. Temiz “Araştırdıkça daha çok kaynak
buluyorsunuz. Ürettiğiniz projelerin kamuoyunda yankı bulması size mutlu
ediyor” diyerek veri gazeteciliğine olan ilgisini dile getiriyor.
 |
| Hatice Temiz, veri gazeteciliği için İngilizce bilmenin önemini vurguladı. |
Dünyada en çok trans cinayetinin Brezilya,
Avrupa ve Türkiye’de gerçekleştiğini vurgulayan Temiz, projesinin bazı LGBT
örgütleri ve haber siteleri tarafından kullanıldığını açıkladı. Temiz,
veri gazetecisi olma yolunda çok büyük adımlar atmasına rağmen İngilizce
bilmemesinin onu kısıtladığını ifade etti. Temiz, “ Veri gazeteciliği alanındaki
çevrim içi eğitimler ve araçların birçoğu İngilizce dilinde yayınlanıyor. Bu
yüzden veri gazetecisi olmak isteyen kişilerin kendilerini geliştirebilmeleri için yabancı dil bilmelerinin önemli olduğunu düşünüyorum.” diye ekledi.
Haber ve Fotoğraf: Faruk Aydıner
